|
Sanatın
Sınıflandırılması
Biçim verilen malzeme değiştikçe, sanatın değişik
adlara ayrılması mümkün olabiliyor. Ancak, sanatı sınıflandırırken sadece
malzeme yönüyle sınıflandırma yapmak mümkün değildir. Malzemenin yanı
sıra, ifade ediş biçimi veya daha kapsamlı bir ifadeyle yaratıcılık, bu
sınıflandırmada önemli bir etkendir. Sözgelimi, bir heykeltıraş da ağaca
biçim verebilir, bir marangoz da... Fakat heykeltıraşın ağaca biçim
verişteki ifade tarzı ile, marangozun biçimlendirmesindeki ifade tarzı
aynı değildir. Heykeltıraş biçimlendirmesini alışılmışın dışında, yeni ve
özgün bir biçimde yaparken, marangoz ise alışılmış, bilinen veya tekrar
edilen bir biçimlendirme yapar. Bu bakımdan sanat genel olarak önce iki
gruba ayrılır: a) Pratik sanatlar / endüstriyel sanatlar (zanaat), b)
Güzel sanatlar.
Güzel sanatlar deyince
aklımıza, insan yaratıcılığı, insanın ilk çağlardan bu yana kendini ifade
ettiği, tam yetkinleşemediği dönemlerde, çizgi, boya, kil yoluyla içini
döktüğü biçimler, desenler, çeşitli oluşumlar geliyor. Yetkinleştiği
dönemlerde ise, örnekler çok çeşitli. Sözgelimi, ünlü Rönesans
sanatçıları, yapılar, anıtlar, köprüler, müzeleri dolduran resimler, sonra
şiirler ya da Mimar Sinan'ın camileri, çeşmeleri, köprüleri .. Derken
günümüzün sanat eserleri, insan aklıyla duygularının estetik beğenisiyle
yaratıcı gücünün ortaya koyduğu, bilim ve teknolojinin de en üst
seviyelerindeki çağımız sanatçılarının sanat ürünleri : Çağdaş resim,
heykel, roman, tiyatro, sinema, çelik ve cam yapılar, incecik kullanım
eşyaları, sesin, ışığın, rengin, oyun gücünün birleştiği büyük sahne
olayları, türlü tasarımlar.
Acaba güzel
sanatları nasıl sınıflandırabiliriz?
Geleneksel
ve çağdaş olmak üzere iki biçimde sınıflamak, bize bazı kolaylıklar
getirebilir.
Geleneksel sınıflama, güzel
sanatları, hitap ettiği duyu organlarına göre sınıflar. Sözgelimi "görsel
sanatlar" (plâstik sanatlar), göze ve görmeye dayanan sanatları, resim,
heykel, mimari gibi dalları bir grupta topluyor. Fonetik sanatlar, müzik
ve türleri ile edebiyatı; ritmik sanatlar ise, hem görme ve hem de
hareketle ilgili olan sinema, opera gibi sanatları
kapsamaktadır.
Ancak, bu sınıflandırmanın
ister istemez dışında kalabilen bazı türler de olabiliyordu. Sözgelimi,
karikatür veya seramik gibi. Bu sebeple, daha çağdaş bir sınıflandırmaya
gerek duyulmuştur. Bu sınıflama, söz konusu edilen sanat dalının niteliği
ve tekniği gözönünde bulundurulmaktadır. Buna göre, şöyle bir
sınıflandırma yapılabilir :
Yüzey Sanatları
: Tüm iki boyutlu sanat çalışmaları, yani bir eni ve bir boyu
olan kâğıt veya tuval üzerine, bir duvar ya da kumaş üzerine uygulanan
sanatlardır: Resim ve türleri ( yağlı boya, sulu boya, baskı sanatları,
afiş, grafik çizimler ), duvar resmi, minyatür, karikatür, fotoğraf,
batik, süsleme vb.
Hacim Sanatları : Üç
boyutlu sanat çalışmalarıdır. Sözgelimi heykel, seramik, anıtlar
gibi.
Mekân Sanatları : İç ya da dış
mekânı içine alan ya da düzenleyen sanat dallarıdır. En başta mimarî olmak
üzere (bahçe mimarîsi, peyzaj mimarîsi), çevre düzenlemesi gibi mekâna
ilişkin tüm tasarım çalışmaları.
Dil Sanatları
: Edebiyat ve yazı türlerini kapsayan sanatlardır: Roman, hikâye,
şiir, deneme, tiyatro metni, film senaryosu vb.
gibi.
Ses Sanatları : Müzik ve bütün
türlerini kapsayan sanatlardır : Halk müzikleri, klâsik müzikler
gibi.
Hareket Sanatları : İnsanın,
bedeniyle anlatım gücü kazandırdığı sanatlardır: Bale, dans türleri, halk
dansları, pandomim vb.
Dramatik Sanatlar
: İnsanın, eyleme dönüşmüş ifadelerle kendini veya bir olayı, bir
olguyu anlattığı sanatlardır:
Tiyatro, opera, müzikal oyun, kukla gibi sahne sanatları, sinema, gölge
oyunu gibi türleri buna örnek olarak
gösterebiliriz.
Böylece, bütün sanat dallarını
içine alan bir sınıflandırma yapmış olduğumuzu
söyleyebiliriz.
|